Çanakkale’nin kadýn kahramanlarý

Çanakkale Savaþý üzerine araþtýrmalar yapan yazar Zümrüt Sönmez, erkek kýlýðýnda Çanakkale Savaþý'na katýlan ve büyük yararlýlýklar gösteren kadýnlarýn çarpýcý hikâyelerini bir kitapta anlattý.

Kýzýl Toprak Ak Yemeni Savaþýn Kadýnlarý'' adlý ilk kitabýný Yarýmada Yayýnevi'nden çýkaran Yazar Zümrüt Sönmez, Çanakkale Zaferi'nin kazanýlmasýnda kadýnlarýn çok büyük emeði olduðunu söyledi.

Kurtuluþ Savaþý'nýn kadýn kahramanlarý ile ilgili çalýþmalar olduðunu ancak Çanakkale Savaþý'na katýlan kadýnlar hakkýnda daha önce bir araþtýrma yapýlmadýðýný bildiren Sönmez,

-- ''Çanakkale anlatýlýrken kadýnlarýn rolü hep eksik kalýyordu. Yaklaþýk 1 yýl önce baþladýðým araþtýrmalar sonucunda Çanakkale Savaþý'na katýlan kadýnlarla ilgili bir kitap hazýrlamaya karar verdim'' diye konuþtu.

Araþtýrmalarý sýrasýnda Türk kadýnýnýn vatan uðruna neler yapabildiðini örnekleriyle gördüðünü kaydeden Sönmez, þöyle konuþtu:

--  ''Türk kadýný, cephede erkek kýlýðýnda düþmanla savaþtý, cephe gerisinde ise askerlerin mermi ve erzak ihtiyaçlarýný karþýlayarak zaferin kazanýlmasýnda büyük rol oynadý. Osmanlý gazete arþivleri ve Çanakkale ile ilgili muhtelif eserlerdeki araþtýrmalarým sonucunda zaferin kazanýlmasýnda etkili olan kadýnlarýn hikayelerini 'Kýzýl Toprak Ak Yemeni Savaþýn Kadýnlarý' adlý kitabýmda derledim.

Eserimde, vatan söz konusu olduðunda kadýnlarýn neler yapabileceðini örneklerle anlatmaya çalýþtým. Kitabýmýn bu konudaki bir boþluðu dolduracaðýný düþünüyorum.''

Düþman askerleri, keskin niþancý Türk kadýnlarýný anlatýyor

Sönmez'in kitabýnda, Almanya ve Yeni Zelanda arþivlerinde savaþa katýlan askerlerin mektup ve günlüklerinde ''Türk kadýn keskin niþancýlardan'' bahsettiði belirtiliyor.

Avustralyalý piyade er J.D. Davies, savaþ sýrasýnda annesine yazdýðý mektupta keskin niþancý Türk kadýnlarýyla ilgili þunlarý anlatýyor:

--  ''Benim de vurulduðum 18 Mayýs 1915 günü keskin niþancý bir Türk kýzý pusuda çarpýþýyordu. Gizlendiði yerden gün boyunca ateþ etti ve çok sayýda adamýmýzý vurdu. Ancak gün batmadan bir Avustralyalý tarafýndan vurulmasýna gene de üzüldüm. Güzel yapýlý tahminen 19-21 yaþlarýnda genç bir kýzdý. Genç kýzýn bedeninde tam 52 kurþun yarasý vardý. Bu savaþ korkutucu.'' Hastane gemisiyle Ýngiltere'ye götürülen bir Ýngiliz asker ise yanýnda bulunan gazeteciye,

--  ''O, bir Türk kadýn savaþçýsýydý, durmaksýzýn saklandýðý evden ateþ ediyordu, evi boþaltýp teslim olmayý reddediyordu. Sonunda ele geçirdiðimizde yanýnda annesi ve çocuðu da vardý. Yakalanana kadar bir pencereden ýsrarla ve özellikle de subaylarýmýzý hedef alarak ateþ etmiþti. Sanýrým öldürdüðü bazý kurbanlarýný sürgülemiþti de'' dediði kitapta belirtiliyor.

Mücahide Hatice haným

Çanakkale Savaþý'nda cephede savaþan kadýnlardan Mücahide Hatice Haným'ýn, 1926 yýlýnda bir gazeteye verdiði demeçte,  Anafartalar 56. Fýrka'da silahýyla mücadele ettiðini belirterek,

 -- ''Adým Ahmet'ti. Kadýn olduðumu kimse bilmiyordu. Þarapnel parçalarý ve kurþunlarla 9 yerimden yaralandým. Milli muharebemize de gönüllü katýldým'' dediði kaydediliyor.

Babasýnýn yanýnda ölmeye giden Nezahat onbaþý Çanakkale Savaþý'ndaki 70. Alay'ýn komutaný Albay Hafýz Hamit Bey'in kýzý Nezahat Onbaþý'nýn babasýyla birlikte 3 yýl boyunca bütün savaþlara katýldýðý, 70. Alay'a ise Yunanlýlarýn ''kýzlý alay'' lakabýný taktýklarý belirtiliyor. Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda Gediz Cephesi'nde 70. Alay'ýn düþman kuvvetlerinin saldýrýlarýyla zor anlar yaþadýðý, bu sýrada Nezahat Onbaþý'nýn, geri çekilen askerlerin önüne geçerek

--  ''ben babamýn yanýnda ölmeye gidiyorum, siz nereye gidiyorsunuz?'' dediði, bunun üzerine geri dönüp savaþa devam eden askerlerden çoðunun þehit olduðu, böylece düþman askerlerinin Anadolu'ya ilerlemesini geciktirildiði kaydediliyor.

1921 yýlýnda TBMM'de Nezahat Onbaþý'ya Ýstiklal Madalyasý erilmesinin gündeme geldiði, tartýþmalý geçen oturumlarýn ardýndan konunun unutulduðu ifade ediliyor. Nezahat Onbaþý'ya 1986 yýlýnda Dolmabahçe'de düzenlenen törenle þükran plaketi verildiði de kitapta anlatýlýyor. 

 

Gülizar Baki'nin haberi

Yüzyýllar boyunca vatan edindikleri topraklardan bin bir türlü iþkence ve zorlukla uzaklaþtýrýlan, yollarda milyonlarcasý ölen Türklerin son 150 yýlý büyük acýlarla dolu. Bu büyük sürgün sýrasýnda 5,5 milyon Türk ve Müslüman hayatýný kaybetti. 10 milyona yakýný evinden, yurdundan oldu. 150 yýlda yaþanan acýlar, ‘Sürgün ve Ölüm’ belgeseliyle ilk kez gün yüzüne çýkýyor.

Türklerin baþta Balkanlar olmak üzere Kafkasya, Kýrým ve Doðu Türkistan’dan tehciri, ilk kez bu kadar kapsamlý bir çalýþmayla dile geliyor. ‘Sürgün ve Ölüm’ adýný taþýyan belgeselde, Osmanlý’nýn son 150 yýllýk döneminde soykýrým, baský ve iþkence yapýlarak göçe zorlanan insanlarýn dramý anlatýlýyor.

Ahmet Okur’un yönettiði belgesel filmin senaryosu Cemil Yavuz’a, müzikleri Ali Otyam’a ait. Üç yýlda 130 kiþilik ekiple çekilen film için özel araçla Yunanistan, Bulgaristan, Makedonya, Kosova, Sýrbistan, Hýrvatistan, Bosna-Hersek, Romanya, Ukrayna, Kýrým, Avusturya, Moldova ve Macaristan’da 114 bin km yol kat edildi. 13 ülke, 53 þehir ve 169 köyde çekimler gerçekleþtirildi. 9 bölümden oluþan belgesel için göçü yaþayan 350 kiþiyle röportaj yapýldý.

 Aralarýnda Prof. Dr. Kemal Kapat, Prof. Dr. Yusuf Hamzaoðlu, Prof. Dr. Yusuf Halaçoðlu ve Prof. Dr. Mehmet Saray gibi isimlerin bulunduðu birçok bilim adamýnýn görüþüne baþvuruldu.

93 Harbi, Balkan Savaþlarý ve I. Dünya Savaþý... Osmanlý, bu savaþlarda yenilmekle kalmadý; çok önemli toprak kayýplarý yaþadý. Bu toprak kayýplarý da toplumsal travmalarý getirdi. Üç kýtada hüküm süren Osmanlý, Rumeli’yi yani Balkanlar’ý kaybetmenin ýzdýrabýný hissetti en çok da..

Balkanlar’dan tehcir edilen insanlarýn yaþadýðý acýlar, üzerinden bir asýrdan fazla zaman geçmesine raðmen hâlâ hissediliyor. Göç aslýnda Türk insanýna çok yabancý bir kavram deðil; bu, vatanlarýndan zorla sürülmenin acýsý...

Yaþadýklarý topraklarda baský ve zulum gördükleri için

 göç etmek zorunda kalan milyonlarca

Türk ve Müslüman Anadolu’ya sýðýndý.

Göç rüzgârý ilk Kýrým’dan esti

1349’da Rumeli’ye ayak basan Osmanlýlar için 1683’te Viyana Kuþatmasý’ndan sonra tehlike çanlarý çalmaya baþlamýþtý. Bu kuþatmadan yaklaþýk 100 yýl sonra 1774’te Kýrým kaybedildi. Sadece 1783-84 tarihleri arasýnda 80 bine yakýn Kýrýmlý, Kýrým’dan kaçarak Osmanlý’ya sýðýndý. 19. yüzyýl Osmanlý için felaketler yüzyýlýydý.

1856-1864 yýllarý arasýnda yaklaþýk 500 bin Kafkas Müslüman da Osmanlý topraklarýna göç etti. 1864’ten sonrasýný da sayarsak bu þekilde Kafkasya’dan göçe zorlanan 1 milyon 200 bin Kafkasyalýdan ancak 800 bin kadarý Osmanlý topraklarýna ulaþabildi. Ama asýl büyük göç ya da sürgün 93 Harbi olarak bilinen 1877-78 savaþýndan sonra yaþandý. Balkanlar’da sonuç felaketti. Balkan savaþýnda 1 milyon 253 bin insan muhacir durumuna düþmüþ, 261 bin 937 kiþi yani eski nüfusun yüzde 17’si katledilmiþ ya da sürgünlerde ölmüþtü. Savaþtan önce Rumeli’de 2 milyon 315 bin Müslüman nüfus yaþýyordu.

 Savaþlar ve göç yollarýnda bu insanlarýn 632 bini hayatýný kaybetti. Sonuçta Balkanlar’da kalan Türk nüfusu bir milyon 445 bine düþtü. Hakimiyet kurduðu yerlerde asimilasyon yerine insanî bir politika izleyen Osmanlý, doðduðu topraklara kaðnýlarýn üzerinde geri dönüyordu.

Kafkaslar ve Balkanlar’da yaþanan acýlardan yýllar sonra Doðu Türkistan’da da Rusya ve Çin’in baskýsýndan ve iþkencesinden bunalan Türkler zorunlu bir göç yaþadý. Daha doðrusu anavatanýný terk etmek zorunda kaldý. Doðu Türkistanlýlarýn bir kýsmý, 1930 ve 40’lý yýllarda ata topraklarýný býrakarak, kafileler halinde insanlýk tarihinin en zorlu yolculuklarýndan birine çýktýlar.

Kýzgýn çölleri, geçit vermez Himalaya Daðlarý’ný aþarak, savaþa savaþa, öle öle, azala azala Hindistan’a ulaþtýlar. Yola çýktýktan yaklaþýk yirmi yýl sonra Menderes’in davetiyle Hindistan’dan Türkiye’ye geçtiklerinde sayýlarý milyonlardan sekiz yüz bine düþmüþtü.

Türklerin yaþadýklarý acýlar, 20. yüzyýlýn ortalarýnda bile devam etti. Daha önceki göçlerden dolayý sayýlarý bir hayli azalan Kýrýmlý Türkler ve Müslümanlar bu sefer Stalin’in zulmüne uðruyordu.  Stalin, 1944 yýlýnda Kýrým Türklerinin hepsini sürme kararý verdi.

Bir gece vakti yataklarýndan kaldýrýlarak hazýrlanmalarý için sadece 15 dakika verilen bu zavallýlar, yanlarýnda birkaç parça eþya ile hayvan vagonlarýna týkýldýlar. Yolda çoðunluðu hayatýný kaybetti, hayatta kalabilenler ise Sibirya içlerine kadar götürüldüler.

Avrupa’da II. Dünya Savaþý’ndan sonra yeni rejimler kuruldu, ama Türklere ve Müslümanlara karþý tavýr deðiþmedi. Burada yapýlanlardan dolayý Türkler 1950 ve 1980’lerde büyük göç dalgalarýyla Türkiye’ye geldiler. 1989’da ise II. Dünya Savaþý’ndan sonraki en büyük göç dalgasý yaþandý. Bulgaristan’dan 313 bin Türk doðduðu topraklarý terk edip Türkiye’ye geldi.

 1990’lý yýllarýn ortasýnda Bosna’da yüz binlerce Müslüman Boþnak öldürüldü. Sadece Birleþmiþ Milletler’in korumasý altýndaki Srebrenitsa’da Sýrplar 12 bin silahsýz insaný vahþice öldürdü. 2001 yýlýnda da Müslüman Arnavutlar ve Kosovalýlar sýkýntýya düþtüler. Türkiye, hem onlardan göçmek isteyenleri kabul etti hem de güvenliklerini saðlamak için askerî gücüyle oraya gitti.

Fakat geçtiðimiz 150 yýllýk süreçte, Osmanlý Ýmparatorluðu’nun zayýflamasýyla baþlayan göçler sýrasýnda çok acýlar yaþandý. Ama maalesef yaþananlarý ancak yaþayanlar bildi. Dünya, Türklerin, onlarýn akrabalarýnýn ve diðer Müslümanlarýn çektiklerine kayýtsýz kaldý. 1800’lü yýllarýn baþýndan günümüze kadar en vahþi yöntemlerle öldürülen beþ milyondan fazla insanýmýzýn hesabýný soran olmadý.

Þimdi ise bugüne kadar hep içimizde ‘dindirdiðimiz’ bu büyük acýyý, insanlýk ayýbýný dünya kamuoyuna anlatacak bir film var karþýmýzda. Zeytinburnu Belediye Baþkaný Murat Aydýn, yapýmcýlýðýný üstlendiði belgeseli Zeytinburnu’nda yaþayan insanlara vefa borcu olarak görüyor.

Çünkü Zeytinburnu, Balkanlar’dan, Kýrým ve Doðu Türkistan’dan binbir çileyle göç eden muhacirlerin kurduðu bir semt. Sözde Ermeni soykýrýmýna atfen “Son 150 yýllýk tarihi incelediðimizde en az yüzü kýzaracak olan, hatta yüzü kýzarmayacak olan bizleriz.” diyen Aydýn, “O zamanlar dehþetli savaþlar yaþanýyormuþ, dolayýsýyla herkes sýkýntý çekmiþ. Ama en çok sýkýntý çeken Türkler ve Müslümanlar olmuþ. Çok büyük acýlar çekmiþler.” diyor.

Balkanlar’dan ve Kýrým’dan göç eden yüz binlerce muhacir Ýstanbul sokaklarýný doldurmuþtu. Sirkeci ve Zeytinburnu garlarýnýn yaný sýra Tuzla, zorlu bir yolculukla gelenlerin konakladýðý yerlerdi.

Torunlar, geldikleri yeri tanýmýyor

Tüm bu bilgiler ve belgesel, akýllara, bu kara lekenin neden yabancý hatta Türk tarih kitaplarýnda hakkýyla anlatýlamadýðý, insanlarýn vicdanlarýnda gereken yankýyý bulamadýðý sorusunu getiriyor. Cevabý, belgesel için yüzlerce göçmenle ve uzmanla görüþen yönetmen Ahmet Okur veriyor: “Türkiye Cumhuriyeti’nin göçmenleri karþýlama, yerleþtirme, onlara sosyal imkanlar ve iþ olanaklarý saðlama açýsýndan Osmanlý Ýmparatorluðu’ndan çok daha baþarýlý olduðu söylenebilir. Türkiye’dekiler göçmenlere kendi insanlarý olduðu için hiçbir sýkýntý hissettirmemiþ. Anlatýlmamasýnýn sebebi bu toplumsal dayanýþma olmuþ.

Problem olmayýnca yaþananlar yeni nesil tarafýndan zamanla unutulmuþ. Dedesinin, babasýnýn göç hikayesini bilmeyenler var. Ama Yunanistan’a gidenler Ýstanbul’u ve Türkçeyi unutmamýþlar. Araþtýrma için Yunanistan’daydým. Bir þey almam gerekiyordu, yoldan geçen bir kadýna Ýngilizce almam gereken þeyi nereden bulabileceðimi sormaya çalýþtým. Kadýn yüzüme baktý ve Türkçe olarak “Neden Türkçe konuþmuyorsun?” dedi. Anne ve babasý Ýstanbul’dan göç etmiþler.O, Yunanistan’da doðmuþ; ama Türkçe konuþmayý öðrenmiþ. Buradan gidenler hâlâ oraya adapte olamamýþlar. Ama Türkiye’de böyle bir sorun yok.” diyor.

Cumaertesi/Zaman

Made ýn Çalý

GEL YORUM YAPMADIN

__________________